PGS.TS Hà Đình Đức – người được nhiều người biết đến với biệt danh “nhà rùa học” hay “Giáo sư Rùa” – đã qua đời ở tuổi 86, khép lại hành trình hơn 30 năm dành nhiều tâm huyết cho việc nghiên cứu, bảo vệ rùa Hồ Gươm và gìn giữ những giá trị văn hóa gắn với hồ thiêng của Hà Nội.
Cả đời đi tìm một “cụ Rùa”
Nhắc đến rùa Hồ Gươm, nhiều người sẽ nhớ tới hình ảnh một người đàn ông dành hàng chục năm âm thầm quan sát, ghi chép, chụp ảnh và nghiên cứu về “cụ Rùa” – PGS.TS Hà Đình Đức.
Ông được biết đến là một trong những người dành nhiều thời gian và tâm huyết nhất cho việc nghiên cứu rùa Hồ Gươm. Những năm tháng gắn bó với hồ Hoàn Kiếm đã khiến tên tuổi Hà Đình Đức gần như trở thành một phần của câu chuyện về “cụ Rùa” trong ký ức của nhiều thế hệ người Hà Nội.
Các tư liệu báo chí từng ghi nhận ông có hàng trăm bức ảnh, băng ghi hình và tài liệu liên quan đến rùa Hồ Gươm. Ông thường xuyên có mặt quanh hồ, theo dõi từng dấu hiệu xuất hiện của “cụ Rùa” và lên tiếng về những vấn đề liên quan đến môi trường, cảnh quan cũng như công tác bảo tồn.
Hơn 30 năm gắn bó với Hồ Gươm
Hành trình nghiên cứu rùa Hồ Gươm của PGS.TS Hà Đình Đức kéo dài qua nhiều thập kỷ. Ông không chỉ quan tâm đến bản thân cá thể rùa mà còn nghiên cứu lịch sử, văn hóa và những câu chuyện gắn liền với Hồ Gươm.
Trong một cuộc trò chuyện với báo chí, ông từng chia sẻ rằng nhiều người thường hỏi “cụ Rùa của ông” nhưng ông khẳng định cụ Rùa không thuộc về riêng mình mà là biểu tượng gắn với cả dân tộc Việt Nam.
Sự tận tâm ấy khiến ông được công chúng gọi bằng những cái tên thân mật như “nhà rùa học”, “Giáo sư Rùa”.
Không ít bài viết từng mô tả căn phòng làm việc của ông như một “kho tư liệu” về Hồ Gươm, với sách báo, hình ảnh, tài liệu được ông lưu giữ trong nhiều năm.
Người đồng hành cùng “cụ Rùa” trong những thời khắc đặc biệt
Năm 2011, khi “cụ Rùa” Hồ Gươm được tổ chức cứu chữa trong khoảng 100 ngày, PGS.TS Hà Đình Đức là một trong những người theo sát quá trình này. Ông từng chia sẻ với báo chí về tình trạng sức khỏe của “cụ Rùa” và quá trình điều trị.
Sự kiện “cụ Rùa” qua đời vào tháng 1/2016 cũng để lại cho ông nhiều cảm xúc. Khi nhận được thông tin, ông từng cho biết mình “hoàn toàn không muốn tin” đó là sự thật. Sau đó, ông tiếp tục quan tâm đến việc bảo tồn, nghiên cứu và lưu giữ những giá trị liên quan đến rùa Hồ Gươm.
Một đời gắn với Hà Nội và Hồ Gươm
Không chỉ nghiên cứu về rùa, PGS.TS Hà Đình Đức còn có nhiều hoạt động liên quan đến văn hóa, lịch sử Hà Nội và bảo vệ thiên nhiên, môi trường.
Những đóng góp của ông đã được Hà Nội ghi nhận khi ông được xét tặng danh hiệu “Công dân Thủ đô ưu tú” năm 2012.
Ở tuổi cao, ông vẫn duy trì việc đọc sách, nghiên cứu và cộng tác với báo chí. Một bài viết năm 2018 ghi nhận khi ấy ông vẫn giữ nhịp làm việc đáng nể, coi công việc nghiên cứu như một niềm vui trong cuộc sống.
Khép lại một hành trình đặc biệt
Sự ra đi của PGS.TS Hà Đình Đức ở tuổi 86 khép lại hành trình đặc biệt của một người đã dành phần lớn cuộc đời để tìm hiểu về một biểu tượng gắn với Hà Nội.
Hơn 30 năm theo dõi Hồ Gươm, ông đã để lại một khối lượng lớn tư liệu, hình ảnh và những câu chuyện về “cụ Rùa” – một hình tượng vừa mang giá trị sinh học, vừa gắn sâu với văn hóa và ký ức của người Hà Nội.
Có thể nói, hành trình của “nhà rùa học” Hà Đình Đức không đơn thuần là hành trình đi tìm một cá thể rùa. Đó còn là hành trình gìn giữ ký ức về Hồ Gươm, về Hà Nội và về một biểu tượng đã tồn tại trong đời sống tinh thần của người Việt suốt nhiều thế hệ.
Một đời đi tìm “cụ Rùa”, cuối cùng ông đã khép lại hành trình của mình. Nhưng những câu chuyện ông để lại về Hồ Gươm có lẽ sẽ còn được nhắc nhớ trong nhiều năm về sau.