Sau khi Dự thảo Quy chế tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên lấy ý kiến chuyển từ tuyển sinh theo từng môn chuyên sang tuyển sinh theo ba khối chuyên, nhiều phụ huynh, học sinh lo lắng việc thay đổi vào thời điểm này có thể gây xáo trộn và ảnh hưởng đến quyền lợi của thí sinh.
Những bất cập đặt ra trong yêu cầu đổi mới trường chuyên
Bộ GD-ĐT đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên. Dự thảo có nhiều thay đổi đáng chú ý về mục tiêu, mô hình đào tạo và phương thức tuyển sinh, hướng tới nâng cao chất lượng phát hiện, bồi dưỡng tài năng, đồng thời khắc phục tình trạng học lệch, chạy theo thành tích.
Lý giải yêu cầu đổi mới, TS. Thái Văn Tài cho rằng, trước hết, cần khẳng định hệ thống trường THPT chuyên trong thời gian qua đã có những đóng góp rất quan trọng đối với sự nghiệp giáo dục và đào tạo, nhất là trong phát hiện, bồi dưỡng học sinh có năng khiếu, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và đóng góp vào thành tích học sinh giỏi quốc gia, quốc tế. Những kết quả đó cần được ghi nhận và tiếp tục phát huy.
Dự thảo Quy chế được xây dựng theo định hướng của Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị, với mục tiêu định vị trường chuyên là môi trường giáo dục chất lượng cao, thực hiện nhiệm vụ phát hiện sớm, bồi dưỡng, phát triển và ươm tạo tài năng, đồng thời bảo đảm giáo dục toàn diện cho học sinh.
Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông cho biết, những thay đổi căn bản trong dự thảo ở ba nội dung lớn:
Thứ nhất, đổi mới mục tiêu giáo dục. Trường chuyên không chỉ tập trung bồi dưỡng học sinh giỏi ở một môn học, mà hướng tới phát triển tài năng trên nền tảng kiến thức phổ thông toàn diện, năng lực tư duy độc lập, nghiên cứu, thực hành, sáng tạo và khả năng giải quyết các vấn đề thực tiễn.
Thứ hai, đổi mới mô hình tổ chức giáo dục. Dự thảo đề xuất tổ chức hoạt động giáo dục theo ba tầng có tính liên thông: giáo dục toàn diện theo Chương trình giáo dục phổ thông; giáo dục nâng cao theo khối chuyên nhằm củng cố, mở rộng kiến thức nền tảng và năng lực liên môn; giáo dục chuyên sâu theo môn học nhằm phát triển năng khiếu, sở trường của từng học sinh. Cách tiếp cận này vừa tạo nền tảng rộng, vừa có điều kiện để học sinh phát triển sâu theo năng lực và định hướng của mình.
Thứ ba, đổi mới cách thức phát hiện và đánh giá tài năng. Bên cạnh kết quả học tập và thành tích thi học sinh giỏi, cần quan tâm nhiều hơn đến sự tiến bộ, năng lực vận dụng kiến thức, nghiên cứu, thực hành, sáng tạo và sản phẩm học tập của học sinh; tăng cường hoạt động dự án liên môn, liên ngành và hợp tác với các cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu.
 |
| TS Thái Văn Tài - Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông (Bộ GD-ĐT). Ảnh: Duy Thông |
“Tôi muốn nhấn mạnh rằng đổi mới không có nghĩa là phủ nhận những thành quả của hệ thống trường chuyên hiện nay, càng không phải là xem nhẹ việc bồi dưỡng học sinh giỏi theo từng môn học. Vấn đề là phải phát huy tốt hơn những thế mạnh đã có, đồng thời khắc phục những hạn chế, tạo môi trường để học sinh phát triển toàn diện và phát huy cao nhất tiềm năng của mình”, ông Tài chia sẻ.
Đề xuất tuyển sinh theo 3 khối chuyên
Một trong những thay đổi lớn của dự thảo là chuyển từ tuyển sinh theo từng môn chuyên sang tuyển sinh theo ba khối chuyên. Mỗi khối áp dụng một phương thức tuyển sinh và một điểm chuẩn. Khối Khoa học tự nhiên và khối Khoa học xã hội sử dụng thêm bài đánh giá năng lực đọc hiểu. Nhiều người đặt câu hỏi về cơ sở của phương án này, điểm khác so với cách tuyển sinh hiện hành, và làm sao vừa chọn đúng học sinh có năng lực vừa hạn chế luyện thi, giảm áp lực cho thí sinh.
Lý giải cơ sở lựa chọn phương án, ông Tài cho rằng tuyển sinh là khâu đầu tiên và rất quan trọng trong quá trình phát hiện, bồi dưỡng tài năng. Vì vậy, đổi mới tuyển sinh phải xuất phát từ mục tiêu đổi mới mô hình giáo dục trường chuyên, bảo đảm lựa chọn được những học sinh có nền tảng kiến thức, năng lực tư duy, phẩm chất và tiềm năng phát triển phù hợp với lĩnh vực đào tạo.
Ông Tài cho biết, theo phương thức hiện hành, việc tuyển sinh chủ yếu được tổ chức theo từng môn chuyên. Phương thức này có ưu điểm là lựa chọn được những học sinh có năng lực nổi trội ở môn học cụ thể, nhưng cũng có những vấn đề cần nghiên cứu, hoàn thiện, nhất là khi học sinh phải định hướng và tập trung ôn luyện chuyên sâu từ sớm, trong khi năng lực và sở trường của các em có thể tiếp tục phát triển, thay đổi trong quá trình học tập.
.jpg) |
| Thí sinh trong kỳ thi vào 10. Ảnh: Mạnh Hưng |
Dự thảo đề xuất chuyển sang tuyển sinh theo ba khối chuyên: Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội và Ngoại ngữ. Đây là cách tiếp cận nhằm đánh giá học sinh trên nền tảng năng lực của một lĩnh vực rộng hơn, thay vì chỉ dựa chủ yếu vào kết quả của một môn thi riêng lẻ.
Cụ thể, đối với khối Khoa học tự nhiên, dự thảo đề xuất các bài thi Toán nâng cao, Ngữ văn và đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học tự nhiên; đối với khối Khoa học xã hội là Ngữ văn nâng cao, Toán và đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học xã hội; đối với khối Ngoại ngữ là Toán, Ngữ văn và bài thi ngoại ngữ mà học sinh đăng ký dự tuyển.
Theo ông Tài, điểm đáng chú ý là các bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học tự nhiên, khoa học xã hội được xây dựng trên nền tảng yêu cầu cần đạt của chương trình giáo dục cấp THCS, tập trung đánh giá năng lực đọc hiểu, tư duy logic, lập luận và giải quyết vấn đề; không yêu cầu học sinh phải có kiến thức chuyên sâu của từng môn học. Các bài thi nâng cao và bài thi ngoại ngữ có hệ số tối thiểu là 2, các bài thi còn lại có hệ số 1.
“Chúng tôi kỳ vọng phương thức này sẽ góp phần đánh giá toàn diện hơn nền tảng và tiềm năng của học sinh, giảm sự phụ thuộc vào việc luyện thi chuyên sâu một môn học từ sớm. Tuy nhiên, cần nói rõ rằng đây là phương án đang được đề xuất trong dự thảo; hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào chất lượng xây dựng đề thi, tổ chức tuyển sinh và đánh giá sau quá trình triển khai”, ông Tài cho hay.
Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông lưu ý, một điểm quan trọng khác là tuyển sinh theo khối không đồng nghĩa với việc học sinh phải học chuyên sâu tất cả các môn thuộc khối đó. Sau khi trúng tuyển, học sinh được tư vấn, trải nghiệm và đăng ký môn học chuyên sâu phù hợp với năng lực, sở thích, nguyện vọng của mình. Như vậy, phương thức tuyển sinh mới hướng tới mở rộng cơ hội phát hiện tài năng, còn quá trình học tập tiếp tục tạo điều kiện để nhận diện và phát huy năng khiếu nổi trội của từng em.
“Chúng tôi cũng rất mong nhận được ý kiến của các chuyên gia, các trường chuyên, giáo viên và phụ huynh về cấu trúc bài thi, cách tính điểm và phương thức tuyển chọn để tiếp tục hoàn thiện dự thảo, bảo đảm tính khoa học, khả thi, công bằng và không tạo thêm áp lực không cần thiết cho học sinh”, ông Tài chia sẻ.
Lộ trình áp dụng tính đến quyền lợi của học sinh lớp 9
Theo dự thảo, mô hình trường chuyên mới có thể được áp dụng ngay từ năm học 2027–2028. Điều đó đồng nghĩa với việc học sinh đang học lớp 9 có thể là lứa đầu tiên dự tuyển theo phương thức mới.
Trong khi đó, nhiều em đã chuẩn bị, ôn luyện theo phương thức hiện hành, nên việc thay đổi vào thời điểm này khiến không ít phụ huynh lo ngại sẽ gây xáo trộn và ảnh hưởng đến quyền lợi của thí sinh.
 |
| Thí sinh rạng rỡ sau khi bước ra khỏi phòng thi môn Ngữ văn tại điểm trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam. Ảnh: Mạnh Hưng |
Trước băn khoăn này, ông Tài cho biết đây là vấn đề Bộ GD-ĐT đặc biệt quan tâm trong quá trình xây dựng dự thảo. “Quan điểm xuyên suốt của chúng tôi là đổi mới phải đi đôi với bảo đảm quyền lợi chính đáng của học sinh, không để việc thay đổi quy định gây xáo trộn không cần thiết trong quá trình học tập và chuẩn bị dự tuyển của các em”, ông Tài nhấn mạnh.
Dự thảo hiện đề xuất hai mốc triển khai. Những trường bảo đảm điều kiện có thể áp dụng mô hình mới từ năm học 2027–2028; những trường chưa bảo đảm điều kiện được tiếp tục thực hiện theo Quy chế hiện hành và áp dụng mô hình mới từ năm học 2028–2029.
Ông Tài khẳng định, việc quyết định thời điểm áp dụng không thực hiện một cách đồng loạt hoặc chủ quan. Theo dự thảo, Sở GD-ĐT đối với trường chuyên thuộc tỉnh, cơ sở giáo dục đại học đối với trường chuyên thuộc cơ sở giáo dục đại học có trách nhiệm đánh giá mức độ đáp ứng các điều kiện về đội ngũ, chương trình, kế hoạch giáo dục, cơ sở vật chất và phương án tuyển sinh để quyết định thời điểm áp dụng đối với từng trường. Thời điểm này phải được công bố công khai cùng với kế hoạch tuyển sinh vào lớp 10 và báo cáo Bộ GD-ĐT.
Đối với học sinh đã trúng tuyển và đang học tại trường chuyên trước thời điểm áp dụng quy định mới, dự thảo quy định các em tiếp tục học theo lớp chuyên và chương trình đã tuyển sinh đến khi hoàn thành cấp học. Đây là nguyên tắc quan trọng nhằm bảo đảm tính ổn định và liên tục trong quá trình học tập.
“Riêng đối với học sinh lớp 9 hiện nay, chúng tôi nhận thức rõ các em đã có quá trình học tập, ôn luyện và định hướng dự tuyển theo phương thức hiện hành. Vì vậy, việc thay đổi phương thức tuyển sinh cần được xem xét thận trọng, phải có thông tin đầy đủ, rõ ràng và bảo đảm thời gian chuẩn bị phù hợp”, ông Tài chia sẻ.
Đại diện Bộ GD-ĐT nhấn mạnh rằng, mốc năm học 2027–2028 trong dự thảo là phương án đề xuất, không phải yêu cầu tất cả các trường phải triển khai bằng mọi giá. Bộ sẽ tiếp tục lắng nghe ý kiến của các địa phương, các trường chuyên, chuyên gia, giáo viên, phụ huynh và học sinh để đánh giá kỹ tác động của lộ trình này. Nếu thực tiễn cho thấy cần điều chỉnh thời điểm hoặc bổ sung giải pháp chuyển tiếp để bảo đảm tốt hơn quyền lợi của học sinh thì Bộ sẽ nghiên cứu, tiếp thu.
“Chúng tôi kiên định với mục tiêu đổi mới, nhưng không nóng vội trong tổ chức thực hiện. Sự ổn định, công bằng và quyền lợi học tập của học sinh phải được đặt lên hàng đầu”, ông Tài khẳng định.
